Msc Pacific
Home    Beurskalender    Club projecten    Projecten van leden    Contact   Links   Login



POPERINGE TERMINUS

Een Brits-Belgische modelbaan op schaal 00

In opdracht van het stadsbestuur bouwde Modelspoorclub Pacific een diorama dat het station van Poperinge weergeeft tijdens de eerste wereldoorlog. Dit station was vier jaar lang de logistieke draaischijf van het Britse leger achter het Westelijk front.

De geschiedenis

Toen Duitsland in 1914 Frankrijk aanviel, koos het voor de weg van de minste weerstand, dwars door België. Wat aanvankelijk een overrompelende bewegingsoorlog was, veranderde al na een paar maanden in een uitzichtloze stellingenoorlog. België was bijna helemaal onder de voet gelopen, op de Westhoek na, die hardnekkig verdedigd werd door wat overbleef van de Belgische strijdkrachten, eerst bijgestaan door de Fransen, later door Britse troepen.

Een tiental kilometer achter het front bevond zich de stad Poperinge. Deze stad beschikte over een goed uitgebouwd spoorwegemplacement, met rechtstreekse verbindingen naar de kanaalhavens in Frankrijk.
 
Foto van 30 juni 1917, waarop te zien is hoe druk het soms was in Poperinge. Deze foto was de leidraad voor de scenery op de modelbaan. Uiterst rechts een aantal stoomtractoren zoals er ook op de modelbaan een aantal geplaatst werden.
Deze spoorwegen zouden vier jaar lang de aanvoerlijnen worden van het Britse leger in West-Vlaanderen. Tegelijkertijd werd in en rond Poperinge een fijnmazig netwerk van spoorlijnen (normaalspoor, meterspoor en smalspoor) aangelegd, om het front te bevoorraden en om gewonden af te voeren.
In oostelijke richting liepen de sporen verder naar Ieper, maar dit deel lag binnen schootsafstand van de Duitse artillerie, waardoor de treinen maar tot in Poperinge konden rijden. Vandaar de naam Poperinge Terminus.
 

Soldaten wachten om op de vier dubbeldekbussen te stappen. Op de voorgrond een tank, uitgerust met een massieve balk om loopgraven te kunnen oversteken.
  De modelbaan.

Hoewel op de modelbaan het stationsemplacement van Poperinge nauwgezet nagebouwd werd, worden in evenveel taferelen drie verschillende periodes weergegeven.

Het stationsgebouw geeft de toestand weer bij het begin van de oorlog, toen het gebruikt werd als verzamelpunt voor gewonden door het Franse leger. Dit gebouw bleek overigens al vlug veel te klein, en het hospitaal verhuisde eerst naar een kasteel en nog later bouwde het Britse leger een reusachtig kamp in Lijssenthoek langs de spoorlijn naar Frankrijk.

Op de perrons wordt de toestand weergegeven in 1917, toen het station volop gebruikt werd om Britse troepen aan te voeren. We baseerden ons hiervoor op een archieffoto waarop duidelijk te zien is hoe zowel Britse, Australische als Nieuw-­‐Zeelandse soldaten in Poperinge aankomen.  

Aan het andere uiteinde van de baan wordt het overslagstation Westonhoek weergegeven. Dit was een van de talrijke plaatsen waar goederen, vooral munitie, overgeladen werd van normaalspoor op smalspoor, waarmee het transport tot (dicht) bij de loopgraven gebeurde. Ook van dit emplacement beschikten we over een gedetailleerde archieffoto.

Omdat van meet af aan duidelijk was dat we voor rollend materiaal en scenery aangewezen zouden zijn op Engelse schaalmodellen, hebben we deze baan gebouwd op schaal 00, of 1/76. De baan is met een totale lengte van 8,40 meter, waarvan 5,50 meter zichtbaar spoor en 2,90 meter opstelbundel, opgebouwd uit zeven modules van 1,20 x 1,20 meter.  



De sporen

Voor de sporen konden we gebruik maken van H0 materiaal, waar Engelse 00 modellen perfect op rijden. Onze keuze viel op het gamma van Tillig Elite, omwille van het realisme van de wissels. Enerzijds hebben deze een erg kleine hoek, namelijk 6°34’, nog net iets slanker dan Peco Finescale, maar vooral is er geen storend scharnierpunt, de wisseltong wordt zoals in het echt gebogen bij het verleggen van de wissel.

De sporen werden gelegd op een laag kurk, voor het ballastbed werd gebruik gemaakt van gezeefd materiaal, afkomstig van de goederenkoer in Kortrijk. Dit werd met verdunde houtlijm tussen de sporen bevestigd. We eindigden hierbij telkens met een laagje erg fijn materiaal, dat over de dwarsliggers heen werd gelijmd, zoals gebruikelijk in het begin van de twintigste eeuw.

Het smalspoor in Westonhoek is Peco H0e. Voor het ballastbed werd roze graniet door het Kortrijkse materiaal gemengd, omdat voor aanleg van het smalspoor achter het front tijdens de eerste wereldoorlog steenslag met een lichtroze kleur uit Engeland aangevoerd werd.

 
April 2013, met een compressor en airbrush vernevelt Arnold een dunne laag roestkleur op de sporen.
De stootblokken, niet veel meer dan een bak uit verticale geplaatste houten dwarsliggers opgevuld met steenslag, werden eveneens op basis van archieffoto’s op schaal nagebouwd.
 
De scenery

De kasseien zijn uit modelleergips van het merk Molda Dur. Voor de straten voor het station werd gebruik gemaakt van silicone gietmallen van de firma Spörle. Deze hebben echter een standaardbreedte en zien eruit als echte straten, waardoor ze niet bruikbaar waren voor de kasseien op de goederenkoer. We hebben deze dan maar zelf in gips gekrast. Hiervoor wordt eerst een laagje gips op een glasplaat gegoten. De juiste contouren worden op de glasplaat gemaakt uit architectenkarton met een dikte van 3 mm, meteen de bekisting en de dikte van de gipslaag. Na uitharden wordt eerst om de 2 mm een langsvoeg in het gips gekrast, daarna iets onregelmatiger de kopse voegen. Het kleuren gebeurt met meerdere lagen sterk verdunde acrylverf, zodat een willekeurig patroon van tinten ontstaat. Daarna worden de kasseien ‘gedrybrusht’ met lichtgrijze acrylverf.  

Voor het gras hebben we voor de eerste keer gebruik gemaakt van de NOCH Grassmaster. Hoewel we aanvankelijk wat terughoudend waren blijkt dit apparaat heel veel mogelijkheden te bieden. We hadden afgesproken om de baan in het begin van de winter te situeren. Dit heeft uiteraard belang voor de bomen, daar kom ik verder op terug, maar evenzeer voor het gras. Het mocht er allemaal niet te fris uitzien. Eerst werd de ondergrond ingesmeerd met bruin gekleurde houtlijm. Hierop werden achtereenvolgens lange beige en korte groene vezels gestrooid. Om de ondergrond mooi dicht te maken werden ten slotte erg korte vezels met donkere kleuren gebruikt. Hier en daar werd vooraf een plekje ingestrooid met zand, om kale plekken in het gras weer te geven. Na drogen werden nog verspreid plukjes herfstkleurig en groen onkruid bijgestrooid. Om de sporen een wat verwaarloosd uitzicht te geven werden met een penseel dotjes verdunde houtlijm aangebracht, waarop dan korte groene en bruine vezels gestrooid werden.

De bomen konden geen bladeren hebben, waardoor het takengestel volledig moest weergegeven worden. De takken zijn uit ineen gevlochten dunne koperdraad, en zijn elk gelijmd op een dunne houten stam. Op deze stam en de aanzet van de takken is dan een laagje luchtdrogende klei van het merk Darwi aangebracht, om deze meer volume en textuur te geven. Na droging werden de bomen is in het zwart gespoten. Deze verf werd dekkend aangebracht op de witte van de klei en de koperkleurige takken. Een tweede, veel dunner gespoten laag gaf de bomen een groengrijze schijn. Er werd hiervoor gebruik gemaakt van acrylverf van het merk Vallejo. Omdat de winter nog maar pas zijn intrede gedaan heeft, hebben we hier en daar nog een verdord blaadje in de bomen gelijmd. Hiervoor gebruikten we fijngemalen beukenblaadjes, hetzelfde materiaal werd onder de bomen over het gras gestrooid.

De bramen bestaan uit paardenhaar, in Engeland te koop als Rubberised Horse Hair. Omdat bramen in de winter niet al hun bladeren verliezen werden ze ingestrooid met een mengsel van gedroogde munt, kamille en groene thee, eveneens fijn gemalen in de koffiemolen.

Omdat we de plaats waar de treinen door de achtergrond rijden toch wat wilden verbergen hebben we daar enkel bomen geplaatst die overwoekerd zijn door klimop. Hiervoor werden de bomen rijkelijk ingestrooid met een donkergroene tint Woodland Scenics fine turf .  

 
Februari 2014, het eerste gras is op de baan gelijmd. Vooraan wat kale plekken, op het einde is het spoor overwoekerd. Achteraan liggen de proefvlakkenop de sporen, om het resultaat te vergelijken.


Een rij knotwilgen vormen een optische scheiding tussen Westonhoek en Poperinge. De stammen zijn gedroogde takjes, waarin de koperdraden geprikt zijn, bijgewerkt met Darwi en verf.

Tenslotte kon modder op een modelbaan die de eerste wereldoorlog weergeeft niet ontbreken. Dit werd aanleiding tot heel wat uitproberen, maar uiteindelijk vonden we een werkbare oplossing. Op de ondergrond wordt eerst een laag flexibele reparatiepasta van Polyfilla uitgesmeerd, met een dikte van 3 tot 5 mm. Het oppervlak wordt min of meer vlak gemaakt door het net zo lang als nodig af te deppen met een sponsje. Na ongeveer een uur is het product half uitgehard, het ogenblik om er karrensporen en hoefafdrukken in te maken. Hiervoor hebben we gebruik gemaakt van een H0 vrachtwagentje, dat dit avontuur overigens niet overleefd heeft, en van een Playmobil hondje. Na volledig uitharden hebben we het grijze oppervlak bijgekleurd met acrylverf in de kleuren zwart en ongebrande omber. De karrensporen en de laagst gelegen delen hebben we vervolgens met een druppelteller met medium acrylgel opgevuld, om de plassen weer te geven. Tenslotte hebben we, naar analogie met de verwaarloosde sporen, korte grasvezels gestrooid op dotjes verdunde houtlijm.
 

Close-up van Westonhoek, met alle denkbare transportmiddelen naast en achter elkaar. De lading van de trein achteraan bestaat uit veldoven, waarin het brood voor de soldaten in de loopgraven gebakken werd.


De kleine goederenloods vlak na de afwerking.

  De gebouwen

De gebouwen zijn gemaakt uit diverse materialen. De muren bestaan uit wit karton, waarop hetzij dunne strookjes papier gekleefd zijn om het reliëf van het pleisterwerk weer te geven (het station), hetzij papier met baksteenmotief (de loodsen).
Het betreft ‘embossed card’ van Howard Scenics. De ramen werden uit dun plasticard gesneden met een graphtec snijplotter. Vooraf wordt op de achterzijde dubbelzijdige tape aangebracht, waarmee de uitgesneden ramen perfect op de pvc-beglazing kunnen bevestigd worden zonder gevaar voor lijmsporen.

De smeedijzeren spanten van de glazen daken werden op dezelfde wijze uitgesneden. De verschillende lagen waaruit de gevels zijn opgebouwd, worden eveneens met dubbelzijdige tape op elkaar gelijmd. De daken zijn afgewerkt met H0-­‐dakpannen van fabrikant Noch. Het verven gebeurde met acrylverf, steeds eerst een dekkende grondkleur, gevolgd door verschillende transparant aangebrachte lagen patine.
 
Het rollend materiaal / spoor

Locomotieven en wagons zijn hoofdzakelijk van Bachman en Dapol, enkele bouwpaketten zijn van Parkside Dundas. Waneer nodig werden de wagons in de juiste kleuren gespoten, en van een correcte belettering voorzien. Nadien werden alle wagons en locs vervuild met airbrush, waarmee dunne lagen Vallejo verf in "aarde-tinten" opgespoten werden. Om af te ronden voegden we hier en daar nog een dunne laag zwart toe om meer "diepte" te krijgen.  

De hospitaaltrein, reeds lang aangekondigd door Bachman, kwam er uiteindelijk niet. Dus hebben we in allerijl nog een gepaste locomotief en acht rijtuigen gekocht, deze in de juiste kleuren geverfd en van grote rode kruisen voorzien.

De belettering op de stoomlocomotieven en de wagons hebben we zelf aangebracht. De locomotieven behoorden toe aan de ‘Railway Operating Division’ van het Britse leger, vandaar de opschriften ‘ROD’, soms gevolgd door een nummer. De wagons daarentegen waren eigendom van talloze Engelse spoorwegmaatschappijen, elk met hun eigen initialen.

Deze letters werden gewoon uit vellen zelfklevend wit papier gesneden met een Cameo snijplotter, en tussen het schilderen en het vervuilen op het rollend materiaal aangebracht. Voor de opschriften op de locomotieven werd het lettertype Century Gothic 31pt gebruikt, voor de wagons Franklin Gothic Medium, eveneens 31pt.  
 
'ROD 1778' vertrekt uit Poperinge na het afleveren van de benodigde materialen aan de goederenloods.

Het rollend materiaal / weg


Bij de zoektocht naar rollend materiaal voor het wegtransport stootten we al vlug op de website van W^D Models. Deze Welshe detailhandelaar specialiseert zich in allerlei vooral Britse modellen uit Wereldoorlog I. Van soldaten en paarden tot mortieren en wagonladingen, het gamma is erg uitgebreid. Alle modellen zijn gegoten in hars of witmetaal. Dat deze fragiel zijn, zal u niet verbazen. De modellen zijn bijzonder gedetailleerd en waarheidsgetrouw. De site van W^D Models bevat alle Engelstalige handleidingen waarin u ook enkele referentiefoto's vindt die helpen bij het opbouwen en schilderen.


De dubbeldeksbussen in volle ombouw.

  Anderzijds was er Ebay, waarop we vier oude dubbeldekbussen, twee stoomvrachtwagens van het merk Keilkraft en een mooie reeks Britse tanks van fabrikant Emhar vonden. Omdat deze kits dateren uit de jaren zeventig waren ze nogal rudimentair. Er diende heel wat aangevuld en aangepast te worden.

Bij de bussen ontbrak bijvoorbeeld alles van de onderkant: motorblok, versnellingsbak, overbrenging en zelfs de assen. Aan de hand van enkele foto's en vrachtwagenmodellen werden deze wijzigingen uitgewerkt. De oorlogsversie van de dubbeldekbus had geen breekbare ramen meer maar houten planken die voor de openingen werden genageld. Deze werden ook in model nagebouwd. De trapleuning bleek 1 doorlopend stuk plastiek te zijn dat diende vervangen te worden door een fijner model. Via PC en plotter werd dit uitgesneden uit dun plasticard.
 
De stoomvrachtwagens hadden geen stuurpost waardoor geen bestuurder kon geplaatst worden. Via de plotter werd uit hetzelfde plasticard een driespakig stuurwiel en een drijfwiel gesneden. Door enkele foto's te raadplegen, was het mogelijk om een soort mockup te maken van wat kon doorgaan voor een stoomoverbrenging.

Voor het schilderen van dit alles werd gekozen voor Vallejo acrylverf. Deze fijne modelbouwverf wordt hoog aangeprezen bij militaria-bouwers en bevat heel goed pigment waardoor zelfs de dunste airbrushlaag goed dekt. Na het aanbrengen van alle nodige kleuren maakten enkele washes met zeer sterk verdunde olieverven (zwart, gebrande Siena en oker) het geheel af.  

 

De soldaten

Ook de vijfhonderd manschappen op de baan komen van W^D Models. Deze zijn opnieuw erg natuurgetrouw gebouwd en komen steevast met twee hoofdjes: eentje met helm en een met kepie. En hierin schuilt ook het wat moeilijker gedeelte van het gebouwen van de figuurtjes. Het hoofd dient sowieso apart bevestigd te worden, maar bij sommige figuren zijn eveneens de armen apart geleverd en bovendien zelfs het geweer of en ander accessoire. Dit laat wel toe om in de grote massa wat variatie te brengen. Voor het schilderen werden de nodige afspraken gemaakt over te gebruiken kleuren, zodat iedereen soldaten met dezelfde uniformen zou afleveren. Recent is W^D Models voor zijn figuren overgeschakeld van witmetaal op hars waardoor ze lichter zijn en dus beter op een ondergrond kunnen bevestigd worden. De witmetalen modellen vielen nogal gemakkelijk om. Beste lijm is de gel-variant van secondenlijm.  
 
Chris druk in de weer met het schilderen van de soldaten.
De achtergrond

De achtergrond is eveneens een weergave van de archieffoto van het station; De panelen zijn uit dun mdf, een ervan is aan de achterkant dwars gegroefd en dus perfect buigbaar. De tekening is bewust monochroom en vaag gehouden, om de indruk van afstand te versterken. We beperkten ons tot drie tinten grijze acrylverf , aangebracht met een spons.  

De sturing

Omdat deze modelbaan permanent opgesteld staat in de Gasthuiskapel te Poperinge, is de sturing volautomatisch. Er is een dag- en een nachtsimulatie., enkel tijdens de dag rijden de treinen. Wanneer er geen bezoekers zijn, treedt na een vijftal minuten de nachtsimulatie in, waardoor de baan als het ware in rust gaat.

Wanneer iemand de box binnenkomt waarin de baan opgesteld staat, activeert hij het systeem. Geleidelijk aan wordt het licht opgetrokken, en beginnen de treinen te rijden.

De treinen worden analoog DC aangestuurd door drie pendelsturingen van Viessmann. Deze worden op hun beurt digitaal aangestuurd door een LOGO! (programmeerbare controller van Siemens). Door met analoge techniek te werken konden we drie afzonderlijke kringen maken waardoor de baan bedrijfszeker is bij storingen. Het zal duidelijk zijn dat in automatisch bedrijf elke trein zijn vast parcours heeft op eigen spoor en geen wissels verlegd worden.

Het dag/nacht ritme van de verlichting wordt aangestuurd met de LOGO! en een LED dimmer module van Vellebus (Velleman).  

 
Tekst : Bernard Lambert
  Foto's : Mattias Catry

De modelbaan is de introductie tot de openluchtexpositie ‘Groote Beweging -­Heavy Traffic’.

Locatie: Gasthuiskapel, Gasthuisstraat 1A, 8970 Poperinge (België), van 19 september 2014 tot 5 september 2015,

 ­ openingsuren van 13u tot 18u, groepen op aanvraag
 ­ 19 september ­ 16 november: dagelijks
 ­ 17 november ­ 15 februari '15: zaterdag en zondag
 ­ 16 februari ­ 5 september: dagelijks
 ­ gesloten op maandag  

Website : www.poperinge14-18.be

Copyright © 2010 MSC Pacific